Koronawirus: czy sterylizator UV jest skuteczny?

W ostatnim czasie pojawia się coraz więcej informacji o sterylizatorach UV jako skutecznych środkach służących do walki z wirusem COVID-19. Czy jednak na pewno są one skuteczne? Na co należy uważać i jaki sprzęt wybrać, by mieć absolutną pewność, że otrzymamy sterylne i w pełni bezpieczne, pozbawione patogenu narzędzia i maseczki?

Sterylizator UV – co to jest?

Sterylizator UV to urządzenie przeznaczone do sterylizacji przede wszystkim powietrza i różnych powierzchni płaskich. Stanowi on uzupełnienie procesów dezynfekcji i sterylizacji narzędzi w autoklawie, przeprowadzanych w takich miejscach jak sale zabiegowe, bloki operacyjne w szpitalach oraz innych placówkach opieki zdrowotnej. Występuje głównie w formie lamp rtęciowych, których zadaniem jest wyjaławianie powietrza. W dobie pandemii znajduje również swoje zastosowanie w publicznym transporcie zbiorowym, na przykład w busach w Chinach, gdzie używa się go w celu zmniejszenia do minimum ryzyka zakażenia koronawirusem drogą kropelkową. W tym typie sterylizatora wykorzystywane jest działanie promieniowania UV, a dokładnie UV-C. Jest to promieniowanie krótkofalowe, a długość fal waha się w przedziale od 210 do 328nm. Jego działanie polega na tworzeniu dimerów tyminy, zmiany struktury kwasów nukleinowych, a w konsekwencji do uszkodzenia DNA drobnoustrojów. Takie lampy jednak nie usuwają całkowicie wszystkich wirusów i bakterii – nie eliminują ich form przetrwalnikowych, które również mogą stanowić zagrożenie. Dlatego też nie można nazwać tego procesu sterylizacją, a jedynie dezynfekcją. Z uwagi na swoją specyfikę działania urządzenie może być wykorzystane jedynie jako metoda pomocnicza. Nie zastąpi ono profesjonalnego autoklawu, który jako jedyny gwarantuje skuteczność i całkowitą eliminację nie tylko żywych, ale również wegetatywnych form groźnych drobnoustrojów.

Zagrożenia związane ze sterylizatorem UV

W ostatnich miesiącach przyszło nam się zmierzyć z nowym, agresywnym i bardzo zakaźnym patogenem – koronawirusem. Utrudnił on nie tylko nasze codzienne funkcjonowanie, pracę oraz życie społeczne. W najbliższym czasie będziemy musieli nauczyć się żyć w nowej rzeczywistości. Najnowsze badania wykazują, że wirus ten potrafi przetrwać na różnego rodzaju powierzchniach, przez co możemy się nim zarazić nie tylko podczas kontaktu z osobą chorą poprzez drogę kropelkową, np. dotykając dłonią skażonej powierzchni, a następnie swoich ust, oczu lub nosa. W zależności od rodzaju powierzchni patogen może trwać na nich przez różną długość czasu. Zgodnie z obecnym stanem wiedzy koronawirus może przetrwać do 24 godzin na papierze i powierzchni kartonowej, do 72 godzin na stali nierdzewnej lub plastiku, a do 4 godzin w przypadku powierzchni miedzianych. Wszystko to zależy również od takich czynników jak m.in. wilgotność powietrza i temperatura. Dlatego tak ważne jest jak najczęstsze mycie rąk, dezynfekcja powierzchni, w szczególności w miejscach publicznych, zakładach pracy oraz sterylizacja narzędzi i przedmiotów wielokrotnego użytku za pomocą autoklawu, nie sterylizatora UV. Nie jest to urządzenie, które wykazuje pełną skuteczność, a korzystanie z niego może być niebezpieczne i wyrządzić więcej szkód aniżeli pożytku. Dlaczego? Dezynfekcja promieniowaniem UV

1. Nie usuwa form przetrwalnikowych bakterii i wirusów

Promieniowanie UV, które jest wykorzystywane w tego typu urządzeniach, zmieniając strukturę kwasów nukleinowych, działa głównie na żywe formy drobnoustrojów, ale nie likwiduje ich form wegetatywnych, przetrwalnikowych. Stosowanie takich urządzeń nie zapewnia więc pełnej skuteczności procesu sterylizacji. Nie można więc mówić tu o sterylizacji, której celem jest całkowite usunięcie żywych i przetrwalnikowych form patogenów, a jedynie o dezynfekcji. Nie jest to sterylizacja klasy B, tylko niższej S lub N w zależności od zastosowanego źródła promieniowania.

2. Niedokładne działanie

Z uwagi na specyfikację działania, bakteriobójcze lampy UV nie są w pełni dokładne. Promienie ultrafioletowe zarówno w przypadku lamp, jak i sterylizatorów UV rozchodzą się liniowo i drobnoustroje mogą przetrwać w miejscach „zacienionych”. Moc takiego urządzenia zmniejsza się również wraz ze wzrostem odległości – przedmioty ustawione w dalszej odległości od lampy będą słabiej zdezynfekowane. Bakteriobójcze lampy UV ograniczają ryzyko zakażeń drogą kropelkową, ale nie przenikają w głąb ciał stałych i płynów, co oznacza, iż wyjaławiają jedynie powietrze, przez co nigdy nie zastąpią skutecznej sterylizacji przedmiotów wielokrotnego użytku w autoklawie.

3. Szkodliwe dla człowieka

Promieniowanie UV jest wyjątkowo szkodliwe dla człowieka. Po każdorazowym uruchomieniu takich lamp powinno się więc opuścić pomieszczenie. Promieniowanie UV-C może powodować podrażnienie, oparzenie skóry, zapalenie spojówek, a nawet prowadzić do rozwoju nowotworów skóry. Światło UV może również uszkodzić siatkówkę oka. Szczególnie niebezpieczne są lampy o działaniu bezpośrednim. Również ekspozycja na ozon, który jest wytwarzany w trakcie działania niektórych tego rodzaju urządzeń, może negatywnie wpływać na funkcjonowanie układu oddechowego.

4. Długość procesu

W zależności od rodzaju sterylizatora UV długość procesu może wynosić od kilkunastu minut do kilku godzin. Należy jednak pamiętać, że nawet jeśli zastosujemy się do zaleceń producenta danego urządzenia i będziemy przestrzegać wszystkich instrukcji jego użytkowania, wciąż nie mamy 100% pewności co do sterylnego efektu. Co więcej, jeśli zostanie dobrana zbyt słaba moc promieniowania oraz zbyt krótki czas działania, może dojść do nasilonych mutacji w komórkach drobnoustrojów, co wywoła odmienny skutek.

5. Brak aprobaty stacji sanitarno-epidemiologicznych

Tego typu urządzenia nie są zalecane do sterylizacji przez stacje sanitarno-epidemiologiczne. Większość kontroli przeprowadzanych przez pracowników tej instytucji nie uznaje lamp wykorzystujących promieniowanie UV za właściwe dla skutecznej sterylizacji, wskazując na konieczność używania profesjonalnych sterylizatorów – autoklawów parowych. Tylko one zapewniają pełną skuteczność przebiegu tego procesu i jego bezpieczeństwo. Nie bez powodu w szpitalach i innych placówkach zdrowotnych podstawowym środkiem walki z groźnymi drobnoustrojami jest autoklaw, a nie sterylizator UV. Również na takie miejsca jak m.in. gabinety kosmetyczne, studia tatuażu i salony fryzjerskie w Polsce Główny Inspektorat Sanitarny nałożył obowiązek sterylizacji narzędzi przy pomocy autoklawu. Nie tylko w walce z koronawirusem, ale również z innymi szkodliwymi patogenami, z którymi mamy styczność na co dzień, nie możemy uciekać się do półśrodków – bezpieczeństwo i pełna skuteczność powinny być na pierwszym miejscu. Sterylizator UV może jedynie wspomagać procesy sterylizacji i być ich dodatkowym uzupełnieniem, ale na pewno nie jest narzędziem, dzięki któremu można w pełni pozbyć się patogenów z narzędzi.

Autoklaw parowy – oficjalne narzędzie do walki z koronawirusem

Unia Europejska wskazała, iż w dobie pandemii koronawirusa, obok masek i innych środków ochrony osobistej, autoklaw jest jednym z kluczowych urządzeń służących do sterylizacji narzędzi. Tylko jego stosowanie w połączeniu z obowiązującymi wytycznymi pozwoli na ograniczenie rozprzestrzeniania się koronawirusa i skuteczną ochronę osób. Sterylizacja w autoklawie parowym polega na niszczeniu wszystkich form szkodliwych drobnoustrojów, także ich form przetrwalnikowych. Narzędzie, które przeszło proces sterylizacji, jest wolne od ponad 99% patogenów. Jest to skuteczna metoda sterylizacji nie tylko narzędzi wielokrotnego użytku, ale również maseczek, także tych jednorazowych, przed ich utylizacją. W autoklawie można również sterylizować bandaże, środki opatrunkowe, a nawet klucze i inne metalowe przedmioty. Autoklawy parowe produkowane przez firmę Enbio to w pełni skuteczne urządzenia do sterylizacji. Posiadają one wszystkie niezbędne certyfikaty i atesty oraz zostały zaklasyfikowane do najwyższej klasy B – mają certyfikat CE, zatwierdzający je jako urządzenia medyczne. Spełniają 100% wymagań sanepidu i gwarantują pełną skuteczność oraz bezpieczeństwo sterylizacji. Sterylizator parowy - cechy autoklawuBibliografia:

  1. Dezynfekcja, sterylizacja, antyseptyka, Katedra i Zakład Mikrobiologii, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu https://www.lekarski.umed.wroc.pl/sites/default/files/mikrobiologia/files/Dezynfekcja_i_sterylizacja.pdf
  2. New coronavirus stable for hours on surfaces, NIH, https://www.nih.gov/news-events/news-releases/new-coronavirus-stable-hours-surfaces
  3. Przestrzeganie higieny chroni przed koronawirusem, https://pacjent.gov.pl/przestrzeganie-higieny-chroni-przed-koronawirusem
  4. The Benefits and Drawbacks of Disinfecting Surfaces and Killing COVID-19 with UV Lights, You can sanitize things without touching them, but you have to know what you're doing https://www.core77.com/posts/96010/The-Benefits-and-Drawbacks-of-Disinfecting-Surfaces-and-Killing-COVID-19-with-UV-Lights
  5. Can UV Light Fight the Spread of Influenza? Safe for human exposure, far-UVC light may offer low-cost solution to eradicating airborne viruses in indoor public spaces, Columbia University Irving Medical Center https://www.cuimc.columbia.edu/news/can-uv-light-fight-spread-influenza
  6. Medyczne lampy bakteriobójcze – zasadniczy element wyposażenia gabinetu lekarza?, MEDNOVA https://mednova.pl/blog/lampy-bakteriobojcze-jakie-wybrac-porownanie#
  7. Opinion on Biological effects of UV-C radiation relevant to health with particular reference to UV-C lamps, European Commission, https://ec.europa.eu/health/sites/health/files/scientific_committees/scheer/docs/scheer_o_002.pdf
  8. Lampy bakteriobójcze i promieniowanie UV, Mednova https://mednova.pl/blog/lampy-bakteriobojcze-promieniowanie-uv-sterylizacja-jak-wybrac#