Dezynfekcja rąk, przedmiotów i powierzchni – jak wykonać ją w domu

W wielu miejscach, takich jak szpitale, prywatne gabinety lekarskie i stomatologiczne, na co dzień stosowane są wymogi odpowiedzialnego organu, który dokładnie ustala zasady dezynfekcji i sterylizacji. Nazywane są one ciągiem sterylizacyjnym. Na czym polegają te praktyki i jak możemy przenieść je do własnego domu? Jak w czasach pandemii dezynfekować ręce, przedmioty i powierzchnie? O czym należy pamiętać?

Zachowanie higieny i dezynfekcja w czasie pandemii – dlaczego to tak istotne?

Nikt nie przypuszczał, że na początku 2020 roku cały świat będzie musiał zmierzyć się z pandemią koronawirusa wywołującego ostrą zakaźną chorobę układu oddechowego COVID-19. W środę 11 marca Światowa Organizacja Zdrowia WHO ogłosiła, że epidemię koronawirusa SARS-CoV-2, który wywołuje chorobę COVID-19, można już nazwać pandemią. Słowo to pochodzi z greckiego słowa „pandemos”, gdzie „pan” oznacza wszystkich, a „demos” – lud, ludność Według definicji jest to „epidemia obejmująca swym zasięgiem bardzo duże obszary”. Nie ma ściśle określonego progu przypadków zachorowań lub zgonów. CDC, czyli Centers for Disease Control and Prevention określa ją jako epidemię, „która rozprzestrzeniła się na kilka krajów lub kontynentów, zwykle mając wpływ na dużą liczbę ludzi". Na początku dochodzi do rozwoju epidemii o lokalnym zasięgu, następnie o zasięgu międzynarodowym, w obrębie jednego kontynentu, po czym do powstania wtórnych ognisk epidemicznych na kolejnych kontynentach. Ostatnia pandemia wystąpiła w roku 2009 – była to pandemia świńskiej grypy H1N1. Wirus ten zainfekował ¼ populacji. Choroby, które wywołują pandemie, są najczęściej wirusowe, wysoce zaraźliwe, zwykle o niegroźnych objawach przypominających przeziębienie, przenoszone są głównie drogą kropelkową, ale nie powodują wysokiej śmiertelności. Te cechy właśnie charakteryzują obecnie szerzącą się pandemię koronawirusa. Zakażenie wirusowe to choroba wywołana obecnością wirusów w organizmie. Drobnoustroje te są główną przyczyną chorób układu oddechowego. Do najczęściej występujących zakaźnych chorób wirusowych zaliczamy między innymi grypę sezonową, opryszczkę wargową, choroby zakaźne wieku dziecięcego, takie jak ospa wietrzna, różyczka, świnka, wirusowe zapalenie wątroby typu B, a także zakażenie wirusem HIV. Do transmisji i zarażenia się może dojść w różny sposób. Wszystko zależy od rodzaju wirusa – może to być kontakt z chorym lub nosicielem drogą kropelkową, przez zainfekowane powierzchnie, z którymi miała styczność osoba zarażona, przez uszkodzoną skórę, a także przez kontakt z materiałem zakaźnym – bezpośrednio śliną, krwią i innymi płynami ustrojowymi. Dlatego też utrzymanie odpowiedniej higieny rąk, powierzchni oraz przedmiotów użytkowych jest tak ważne w czasie zagrożenia, także w miejscu zamieszkania.

Higiena rąk i ich dezynfekcja

Podstawą higieny w czasach zagrożenia koronawirusem jest częste mycie rąk. Jest to podstawowy środek ograniczający rozprzestrzenianie się zakażeń. Czynność ta jest kluczowa w walce z wirusami i innymi patogenami. Na dłoniach gromadzą się nie tylko wirusy, ale także bakterie, grzyby i inne groźne drobnoustroje. Do „chorób brudnych rąk” zaliczamy między innymi biegunki, zatrucia pokarmowe, zakażenia salmonellą, WZW typu A oraz grypę. Statystyki są jednak bardzo niepokojące. Szacuje się, że co czwarta kobieta i co drugi mężczyzna nie myją rąk po skorzystaniu z toalety, a co piąty Polak nie myje rąk po powrocie do domu. Niewystarczające jest jednak samo opłukanie rąk pod bieżącą wodą – ręce należy umieć prawidłowo myć. Nie są do tego niezbędne drogie środki – wystarczy ciepła woda i mydło. W przypadku koronawirusa, który jest wirusem osłonkowym, podatnym na działanie rozpuszczalników lipidów, mydło jest równie skutecznym środkiem higieny co płyny dezynfekujące z wysokoprocentową (powyżej 65%) zawartością alkoholu. Badania naukowe dowodzą, że odpowiednio dokładne mycie rąk zmniejsza nawet o połowę ryzyko zachorowania na powszechnie występujące choroby zakaźne.

Kiedy należy myć ręce?

Ręce należy myć:

  • po powrocie do domu,
  • po skorzystaniu z toalety,
  • przed i po przygotowaniu posiłku,
  • po kontakcie ze zwierzętami,
  • po kontakcie z osobą chorą,
  • po kontakcie z krwią i innymi płynami ustrojowymi,
  • po sprzątaniu, wyrzuceniu śmieci,
  • po trzymaniu pieniędzy,
  • po kichaniu, kasłaniu, czyszczeniu nosa.

Jeśli jesteśmy poza domem i nie mamy możliwości częstego mycia rąk, przydatne będą płyny i żele antybakteryjne z zawartością alkoholu powyżej 65 procent. Każde dotknięcie klamki, przycisków w windzie lub banknotów sprawia, że na naszych dłoniach może znaleźć się nawet do 10 tysięcy komórek różnych groźnych drobnoustrojów. Aby ograniczyć kontakt z potencjalnie skażonymi powierzchniami, warto na przykład otwierać drzwi łokciem, zamykać drzwi stopą, a po umyciu rąk w miejscu publicznym otwierać drzwi przez kawałek ręcznika papierowego.

Jak prawidłowo myć ręce?

Ręce należy myć przez przynajmniej 30 sekund.

  1. Na początku należy zwilżyć dłonie ciepłą wodą i nałożyć mydło w płynie w zagłębienie dłoni.
  2. Mycie zaczynamy od wewnętrznych powierzchni, następnie splatamy ręce i myjemy obszary między palcami, kciuki, wierzch jednej dłoni wnętrzem drugiej i na przemian, po czym należy umyć nadgarstki.
  3. Ostatnim etapem jest dokładne spłukanie mydła i staranne wysuszenie dłoni, najlepiej za pomocą suszarki lub jednorazowego ręcznika papierowego.

Instrukcja jak prawidłowo myć ręce

Jak prawidłowo dezynfekować ręce?

Przede wszystkim powinno się rozprowadzać po nich środek dezynfekujący, do czasu wyschnięcia dłoni. Na początku należy nanieść taką ilość preparatu, aby dłonie były całkowicie zwilżone. Następnie trzeba pocierać dłonią o dłoń, rozprowadzając żel/płyn po całej powierzchni, wierzch jednej dłoni trzeć wnętrzem drugiej i na przemian, po czym spleść palce i pocierać wewnętrzną częścią jednej dłoni o drugą, pocierać górną część palców prawej dłoni o wewnętrzną część lewej dłoni i odwrotnie, ruchem obrotowym; następnie powinno się zdezynfekować kciuki, a na koniec ruchem okrężnym opuszkami palców prawej dłoni pocierać wewnętrzne zagłębienie lewej dłoni i odwrotnie.

Dezynfekcja małych przedmiotów: telefonu, kluczy, kart płatniczych i innych rzeczy

W czasie obecnej pandemii nie wystarczy jedynie często myć ręce. Niekiedy zapominamy o dezynfekcji drobnych przedmiotów codziennego użytku, takich jak telefon, klucze i karty płatnicze. Światowa Organizacja Zdrowia WHO informuje, że w zależności od m.in. rodzaju powierzchni i temperatury otoczenia, koronawirus może przetrwać na nich nawet kilka dni. W przypadku urządzeń elektronicznych, takich jak smartfony, tablety i komputery, nie należy dezynfekować ich wysokoprocentowym alkoholem, na przykład spirytusem. Zbyt silny środek może być przyczyną awarii urządzeń. Dezynfekujmy telefon codziennie. Najlepiej w tym celu wybrać gotową chusteczkę nawilżoną alkoholem, gazę lub ściereczkę bawełnianą jednorazowego użytku. Kartę płatniczą również można umyć alkoholem izopropylowym, np. nasączoną nim chusteczką lub myć pod bieżącą wodą z mydłem. Nie należy jej jednak wkładać do gorącej wody lub „dezynfekować” w piekarniku. Klucze również można umyć wodą z mydłem, a w przypadku zabrudzeń w ciężko dostępnych miejscach pomóc sobie starą szczoteczką do zębów.

Dezynfekcja większych przedmiotów: obuwia, odzieży, wyrobów skórzanych

Wirusy i inne patogeny na odzieży żyją bardzo krótko. Dlatego też zaleca się otwieranie klamek łokciem, co w czasach epidemii jest najbezpieczniejszym sposobem ochrony. Zwykłe pranie odzieży i tekstyliów usunie ewentualne patogeny z powierzchni ubrań. W celu czyszczenia obuwia i wyrobów skórzanych najlepiej stosować specjalne środki do czyszczenia i dezynfekcji obuwia. Ponadto takie środki ochrony osobistej, jak maseczki i rękawiczki jednorazowego użytku, powinny być stosowane zgodnie z przeznaczeniem i nie zostać dopuszczone do ponownego użycia przez dezynfekcję.

Profesjonalny ciąg sterylizacyjny – dezynfekcja a sterylizacja

Sterylizacja to proces polegający na niszczeniu wszystkich form drobnoustrojów, w tym form przetrwalnikowych. Narzędzie, które jest sterylne (jałowe), czyli przeszło proces sterylizacji, jest całkowicie bezpieczne dla ludzkiego organizmu i wolne od ponad 99% szkodliwych patogenów. Aby wyjaławianie go było efektywne, materiał musi być odpowiednio przygotowany, sam proces musi przebiegać prawidłowo, a narzędzia po sterylizacji muszą być odpowiednio przechowywane. Dezynfekcja zaś to proces, w wyniku którego zniszczeniu ulegają formy wegetatywne drobnoustrojów. Aby proces dezynfekcji i późniejszej sterylizacji w autoklawie został przeprowadzony poprawnie, należy pamiętać o ciągu sterylizacyjnym, który powinien być prawidłowo zorganizowany. Wiele lokali jest zobowiązanych do zachowania prawidłowego ciągu sterylizacyjnego. Są to miejsca, w których dochodzi lub może dojść do przerwania ciągłości skóry oraz przeprowadzane są w nich zabiegi medyczne – są to między innymi szpitale, gabinety lekarskie, stomatologiczne, salony kosmetyczne, fryzjerskie oraz studia tatuażu. Ciąg sterylizacyjny polega na przygotowaniu kilku oddzielnych wyizolowanych stanowisk, umieszczonych w odpowiedniej kolejności, odseparowanych od innych (aby nie przenosić patogenów) dla poszczególnych etapów sterylizacji.

  1. Pierwszym etapem jest dezynfekcja wstępna w roztworze dezynfekującym lub za pomocą ultradźwiękowej myjki.
  2. Następnie narzędzia myje się pod bieżącą wodą oraz przeprowadza proces dezynfekcji właściwej w specjalnie przeznaczonej do tego wanience.
  3. Kolejnym krokiem jest opłukanie narzędzi wodą destylowaną, osuszenie ich i zakonserwowanie specjalnym środkiem.
  4. Ostatnim etapem jest opakowanie narzędzi w pakiety i umieszczenie ich w autoklawie, który jest najważniejszym elementem całego ciągu sterylizacyjnego. Jest to urządzenie służące do sterylizacji narzędzi wielokrotnego użytku. Można w nim również sterylizować maseczki wielokrotnego użytku oraz zużyte maseczki chirurgiczne jednorazowego użytku przed ich utylizacją.

PL-ON-Dezynfekcja-rak-przedmiotow-powierzchni-infografika-2 (2)Taki „ciąg sterylizacyjny” można przeprowadzić w domu, zachowując odpowiednie procedury po powrocie do domu.

  1. Warto ponadto od razu zmienić ubranie, obuwie, na blatach nie stawiać reklamówek z zakupami, a także regularnie wietrzyć mieszkanie, co pozytywnie wpływa nie tylko na jakość powietrza w pomieszczeniach, ale również na stan naszych błon śluzowych, które są jedną z barier ochronnych naszego organizmu.
  2. Regularnie dezynfekujmy często dotykane miejsca: klamki, włączniki światła, piloty, poręcze oraz przyciski sprzętów.
  3. W czasach pandemii koronawirusa, oprócz oczywistego, dokładnego umycia rąk, niektóre przedmioty codziennego użytku można poddać sterylizacji przed ponownym ich użyciem, pod warunkiem że są one wykonane z metalu lub tworzyw sztucznych przeznaczonych do sterylizacji parowej.

Sterylizacji można poddać:

  • widelce, noże, łyżki oraz inne małe elementy zastawy stołowej,
  • nożyczki, cążki do paznokci, metalowe pilniki,
  • klucze,
  • monety,
  • środki ochrony osobistej jednorazowego użytku, takie jak np. maseczki, należy wysterylizować przed przekazaniem do utylizacji.

Niegdyś autoklawy były duże, nieporęczne, lecz dziś – dzięki rozwojowi technologii – mogą znaleźć się praktycznie wszędzie. Są małe, zgrabne, proste w obsłudze oraz dostępne dla każdego. Enbio S to najmniejszy i najszybszy autoklaw dostępny na rynku. Z powodzeniem wykorzystywany jest w prywatnych gabinetach lekarskich i stomatologicznych, a także w salonach kosmetycznych, piercing’u oraz studiach tatuażu. Wszędzie tam, gdzie zachowanie zasad bezpieczeństwa i higieny jest standardem. Jest to również najtańszy autoklaw najwyższej klasy B.   Bibliografia:

  1. WHO ogłasza pandemię koronawirusa Covid-19 (https://www.gazetaprawna.pl/artykuly/1459128,who-oglasza-pandemie-koronawirusa-covid-19.html).
  2. Natalia Kovacs, Pandemia: czym jest? Kiedy ogłasza się pandemię? (https://zdrowie.radiozet.pl/Medycyna/Prawa-pacjenta/Pandemia-czym-jest-Kiedy-oglasza-sie-pandemie).
  3. Słownik języka polskiego, Pandemia, (https://sjp.pwn.pl/sjp/pandemia;2570434.html).
  4. WHO: Covid-19 można charakteryzować jako "pandemia". Czym różni się pandemia od epidemii? (https://www.politykazdrowotna.com/54919,who-covid-19-to-juz-pandemia).
  5. Andrzej Denys, Zakażenia wirusowe, (https://podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/1068,zakazenia-wirusowe).
  6. GIS, Zasady prawidłowego mycia rąk, (https://gis.gov.pl/zdrowie/zasady-prawidlowego-mycia-rak/).
  7. Mycie rąk po wyjściu z toalety? To się zdarza, ale nie wszystkim (http://www.rynekzdrowia.pl/Po-godzinach/Mycie-rak-po-wyjsciu-z-toalety-To-sie-zdarza-ale-nie-wszystkim,194340,10.html).
  8. Wszystko co powinniśmy wiedzieć o myciu rąk, (https://zdrowie.pap.pl/srodowisko/wszystko-co-powinnismy-wiedziec-o-myciu-rak).
  9. GIS, Jak skutecznie dezynfekować ręce? (https://gis.gov.pl/aktualnosci/jak-skutecznie-dezynfekowac-rece/).
  10. WHO, G&A Coronaviruses, (https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses).
  11. Jak dezynfekować przedmioty, których używamy na co dzień, (https://www.tokfm.pl/Tokfm/7,103085,25795344,koronawirus-jak-dezynfekowac-przedmioty-ktorych-uzywamy-na.html).
  12. Ogólne wytyczne dla wszystkich podmiotów wykonujących procesy dekontaminacji, w tym sterylizacji wyrobów medycznych i innych przedmiotów wielokrotnego użytku wykorzystywanych przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych oraz innych czynności, podczas których może dojść do przeniesienia choroby zakaźnej lub zakażenia. (https://pssepolice.pis.gov.pl/plikijednostki/wsseszczecin/pssepolice/userfiles/file/OG%C3%93LNE%20WYTYCZNE%20-%202017%20rok.pdf).
  13. Jak dezynfekować mieszkanie. Domowe środki, które pomogą pozbyć się wirusów i bakterii (https://polskatimes.pl/jak-dezynfekowac-mieszkanie-domowe-srodki-ktore-pomoga-pozbyc-sie-wirusow-i-bakterii/ar/c9-14861451).